| 08/22/2017 - سه شنبه 31 مرداد 1396
Menu
image
image
image

منوی دسترسی

مقدمه

کلیاتی در خصوص ایمنی، بهداشت و محیط زیست

فعالیت­ حوزه­های بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست، هریک در جهت صیانت از یکی از ارکان سازمان می­باشند؛

-بهداشت در جهت صیانت از سرمایه­های انسانی و در نتیجه سرمایه­های مالی،

-ایمنی در جهت صیانت از سرمایه­های انسانی ‌و مالی

-و محیط‌زیست در جهت صیانت از سرمایه­های محیط‌زیستی­

لذا ماهیت هر سه، حفاظت از سیستم کار است. همچنین تجربه فعالیت­های انفرادی این سه تخصص در محیط­های کار به خصوص در صنعت و تولید نشان داد که در موارد بسیاری این سه حوزه دارای همپوشانی بوده و به دنبال اهداف یا منافع مشترک هستند که این وضعیت باعث دوباره­کاری­ها، عدم هماهنگی­ها، تضادها و اتلاف در منابع می­گردد. به همین جهت این سه حوزه را به صورت یک فعالیت یکپارچه قلمداد می‌کنند.

 

 

از طرفی نگرش سیستماتیک به فعالیت اجزای سیستم‌های تولید و سازمان­دهی فعالیت­ها با هدف بهینه‌سازی عملکرد، صرفه‌جویی در منابع و حرکت برنامه­ریزی شده و همچنین هم­سویی با سیستم­های ارزیابی مدیریت بهداشت، ايمني و فعالیت­های محیط‌زیستی از دیگر عوامل این امر می­باشد.

لذا به دلایل مذکور و در سیر تکاملی این موضوعات در طول دهه 1990، فعالیت­های این سه حوزه در قالب برنامه HSE (Health, Safety and Environment ) تلفیق و تحت سیستم مدیریت سلامت، ایمنی و محیط‌زیست
(HSE-MS) ساماندهی گردید.

 

نقش HSE در توسعه پایدار

توسعه پایدار: توسعه پایدار که اولین بار در سال 1962 مطرح گردید، بحثی است که به سلامت و رفاه محیط‌زیستی، اقتصادی و اجتماعی برای امروز و فردا می‌اندیشد و در واقع به معنی استفاده بهينه از منابع و مواهب طبيعي است، به طوري كه شرايط حيات و بقا براي نسل آينده آسيب نبيند.

تعریف توسعه پایدار از دیدگاه کمیسیون جهانی محیط‌زیست و توسعه: توسعه پایدار، توسعه­ای است که نیازهای حال حاضر را فراهم می‌کند، بدون آنکه توانمندی و قابلیت­های نسل­های آینده برای تأمین نیازهای خودشان را به مخاطره بیاندازد.

 

جنبه­های مختلف توسعه پایدار

جنبه اقتصادی: یک سیستم با ثبات یا پایدار اقتصادی باید قادر باشد کالاها و خدمات را بر ­اساس اصول مستمر تولید نماید تا مدیریت دولت و بدهی‌های خارجی تا سطوح قابل قبول حفظ گردد و از عدم توازن‌های مقطعی و بخشی که به تولید کشاورزی و صنعت لطمه وارد می‌کند پیشگیری گردد.

جنبه محیط‌زیستی: یک سیستم با ثبات و پایدار محیط‌زیستی باید سطح ثابتی از منابع را حفظ کند، از بهره‌برداری بی‌رویه و بیش از حد از سیستم‌های منابع تجدیدپذیر و دیگر منابع محیط‌زیستی جلوگیری شود و تهی کردن منابع غیرتجدیدپذیر فقط به شرطی باشد که از طریق جایگزین‌های کافی، سرمایه حاصل گردد.

جنبه اجتماعی: یک سیستم با ثبات و پایدار اجتماعی باید توزیع عادلانه را فراهم کند، برخورداری کافی از خدمات اجتماعی شامل سلامت، آموزش، برابری جنسیتی، مشارکت و جوابگویی سیاسی را فراهم نماید.

نگاهی به جنبه‌های مختلف توسعه پایدار و اصول توسعه پایدار نشان می‌دهد که حفظ و صیانت از سلامت نیروی کار یا منابع انسانی (سلامت جسمی، روانی و اجتماعی) به عنوان اصلی‌ترین رکن تولید، ثبات و پایداری محیط‌زیست به عنوان بستر و منبع تولید و حفظ و تقویت سرمایه‌های مادی و دارائی‌ها جزء الزامات برخورداری از یک توسعه پایدار است که فعالیت HSE کاملاً همسو و هم راستا با تحقق این اصول است.

HSE به عنوان یک زیرسیستم از سیستم کار در راستای حفظ منابع انسانی، مالی و محیط‌زیستی یک سازمان، تلاش می‌کند که به نوبه خود سهمی قابل توجه در بهره‌وری سازمان‌ها و نهایتاً بهره‌وری ملی داشته باشد.

به عبارت دیگر اگر سازمان‌ها به دنبال ایفای نقش در فرآیند جهانی توسعه پایدار هستند، در کنار دیگر الزامات اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی؛ منطقاً، قانوناً و اخلاقاً نیازمند بهره‌گیری از خدمات و برنامه‌های HSE می­باشند که در درجه اول برای خود سازمان مفید واقع خواهد شد و در وهله بعد در فرآیند جهانی توسعه پایدار مؤثر است.

 

چرا سيستم مديريت HSE ؟

به دنبال پيشرفت صنعتي و ورود ماشين­آلات به عرصه‌ زندگي افراد و پررنگ­تر شدن نقش تجهيزات و دستگاه­ها در فرآيندهاي كاري و افزايش تعامل انسان­ها با اجزاي محيط­هاي صنعتي، سازمان­ها با چالش­هاي جديد و مستمري در رابطه با موضوعات بهداشت، ايمني و محيط­زيست مواجه شدند، به‌طوري كه تنها رعايت قوانين قديمي موجود براي رهايي سازمان­ها كافي به نظر نمي­رسد، لذا براي نجات و اعتلاي سازمان‌ها، نيروي انساني، بقاي محيط زيست و جلوگيري از خسارت وارده به تجهيزات و تأسيسات، مديريت يكپارچة HSE براي خاتمه دادن به تمامي دغدغه­هاي موجود پا به عرصه‌ صنعت نهاد.

سيستم مديريت HSE يك ابزار مديريتي براي كنترل و بهبود عملكرد بهداشت، ايمني و محيط­زيست در همه‌ برنامه­هاي توسعه و پروژه­هاي صنعتي يا تشكيلات سازماني است و با ايجاد بستر فرهنگي خلاق و نگرشي نو و نظام‌مند در راستاي توسعه­ پايدار و كرامت انسان حرکت می­نماید. این سیستم به طور يكپارچه و با همگرايي و چيدمان هم­افزاي نيروهاي انساني، امكانات و تجهيزات و با استفاده از سيستم آموزش كارآمد، مميزي­هاي دوره­اي، ارزيابي و بهبود مستمر، موجب به حداقل رساندن اثرات نامطلوب صنعت بر محيط و افزايش اثرات مطلوب آن از طريق تأمين ايمني همه جانبه‌ كليه كاركنان و همكاران سازمان، تجهيزات و تأسيسات و به صفر رساندن حوادث و آسيب‌هاي ناشي از كار از طريق كنترل يا حذف شرايط ناايمن و ارتقای سطح بهداشت افراد از طريق اعمال راهكارهاي كنترلي مديريتي، مهندسي و اجرايي در كلية سطوح سازمان و همچنين صيانت از محيط­زيست به عنوان سرماية بشريت مي­گردد.

گسترش تكنولوژي‌های نوين گرچه رفاه را افزايش مي‌دهد اما به موازات خود مخاطرات جديدي را نيز پيش روي بشر قرار مي‌دهد كه غلبه بر آن‌ها نيازمند احساس مسئوليت همگاني در اجراي برنامه­هاي بهداشت، ايمني و محيط­زيست براي محافظت از جان انسان­ها، محيط­زيست و سرمايه­هاي ملي مي­باشد. تكرار حوادث مشابه و ضعف در اثربخشي تمهيدات كنترلي، مسئولين را بر آن داشت تا با تأمل در طرح و برنامه­هاي كنترل حوادث شركت­هاي معتبر دنيا به تحقيق پيرامون علل موفقيت هر يك بپردازند. تجارب شركت­هاي موفق و معتبر در دنيا بيانگر تغيير نگرش واكنشي به نگرش پيشگیرانه در برنامه‌هاي كنترلي حوادث بوده است. اين نگرش آن‌ها را به سمت ايجاد يكپارچگي در مديريت بهداشت، ايمني و محيط­زيست سوق داده است.

با چنين رويكردي كه در آن مديريت ريسك را منوط به بررسي جنبه‌ها و مخاطرات بهداشتي، ايمني و محیط­زیستی مي‌دانستند قابليت شركت‌ها در مباحث مذكور افزايش يافت و نتايج رضايت­بخش و مطلوبي را براي آن‌ها فراهم آورد. صنایع کشور ما پس از بررسي عملكرد شركت هاي موفقي نظير Shell و Total همچنين نحوه‌ مديريت برنامه‌هاي مرتبط با كنترل حوادث، با اين باور كه ايجاد روندي نظام‌مند در وهله‌ اول و توسعه نگرش پيشگيرانه در مرحله‌ی بعدي، صنايع ما را به طرح و برنامه‌هاي بهبود يافته و اثربخش با به كارگيري ابزارها و فناوری نوين قادر خواهد ساخت، به اين عرصه وارد گرديد.

سیستم مدیریت HSE  ضمن كاهش هزينه­ها و مخاطرات و افزايش ايمني و فرصت­ها، امكان مميزي يكپارچه و مطمئن را نيز فراهم مي‌آورد. بدين ترتيب در كنار هم قرار گرفتن اين سه مقوله تحت مديريت يكپارچه، اثرات هم­افزاي قابل ملاحظه‌اي بر يكديگر داشته و نتايج مثبت جمع آن، به مراتب بيشتر از گذشته خواهد بود.

امروزه فلسفه HSE با نگرشی نوین به عوامل بهداشتی، ایمنی و محیط‌زیستی در صنعت، از اهمیت ویژه­ای در توسعه همه جانبه كشور و پیشرفت و رشد جامعه انسانی برخوردار است. سیاست­های اتخاذ شده در این نگرش براساس اهدافی از جمله كاهش آثار نامطلوب صنعت بر محیط، افزایش آثار مثبت صنعت بر جامعه، افزایش تأمین ایمنی كاركنان، تجهیزات و تأسیسات در مراكز صنعتی، كاهش حوادث و آسیب­های محیط­های صنعتی به
پایین­ترین میزان ممكن از طریق حذف شرایط ناایمن و حفاظت هرچه بیشتر از محیط زیست تعیین و تبیین
شده اند.

در طول سالیان متمادی، مباحث ایمنی، بهداشت و محیط­زیست در صنعت مطرح بوده است. اما امروزه می­بایست با نگاهی ریزبین و پر دقت همراه با نظارت مدیریتی واحد به صورت نظام‌مند و همه جانبه به این مباحث پرداخته شود.

نظام مديريت فراگیر HSE با ايجاد بستر فرهنگي خلاق و نگرشي نو و نظام‌مند، به تبيين تأثير متقابل عوامل بهداشت، ايمني و محيط­زيست پرداخته و از اين طريق نواقص، مخاطرات بالقوه، حوادث و مشکلات را به طور نظام­مند مورد ارزيابي قرار داده و روش‌هاي مبتني بر پيشگيري ارائه مي‌دهد.

هر چند دستیابی به نظامی خلاق در ساختار مدیریت فراگیر بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE-MS) و رویكرد یكپارچه­سازی فرایندها و گردش كار فعالیت‌های سه گانه بهداشت، ایمنی و محیط­زیست در تمامی سطوح صنعت نیازمند تلاش‌های زیادی است اما متخصصین و مدیران صنعت در سال‌های اخیر گام­های مؤثری در جهت شكل­گیری ساختار سیستم مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست (HSE-MS) و ارتقای اهداف این نظام مدیریتی برداشته‌اند.

با نیاز­سنجی و بكارگیری برنامه‌های كاربردی بهداشت، ایمنی و محیط­زیست و ایجاد انگیزه لازم به منظور پیروی از روش‌های اجرایی تدوین شده در این نظام، در آینده‌ای نه چندان دور شاهد ارتقای سلامت كاركنان، حذف و یا كنترل تمامی ریسك‌ها، تطابق بهینه كار با انسان و در نهایت تسهیل دستیابی به اهداف HSE خواهیم بود.

 

تاریخچه شکل گیری مدل نظام مدیریت HSE

­

 

 

 

مزايـاي استقرار سيستم مديريت HSE

-        شناخت كافي از عوامل بالقوه آسيب‌رسان در محيط كار.

-        ايجاد بستر مناسب براي بهبود بهره‌وري و تعالي سازمان.

-        ايجاد ساختار مشخص براي مديريت HSE و تعيين مسئوليت‌ها.

-        هدفمند نمودن و يكپارچه كردن سيستم مديريت HSE .

-        ايجاد بستر مناسب براي بهبود مستمر HSE در سازمان.

-        شناخت و التزام اجرايي قوانين و مقررات HSE.

-        ارزيابي مؤثر ريسك‌ها و كاهش آن‌ها به‌منظور كنترل حوادث.

-        كاهش زيان‌هاي ناشي از حوادث، بيماري‌ها و نقض جنبه‌هاي محیط­زیستی.

-        ايجاد انگيزه در كاركنان بواسطه تلاش مديريت در جهت ايجاد محيط كاري ايمن.

 

در همین راستا سازمان بهشت زهراء (س) به عنوان یکی از سازمان های زیر مجموعه شهرداری تهران که فعالیت های آن ارتباط تنگاتنگی با مسائل بهداشتی، ایمنی و محیط زیست دارد از سال 1392 استقرار سیستم مدیریت HSE بر اساس مدل سیستم مدیریت HSE شهرداری تهران را در دستور کار قرار داده است. در سال 1394 فرایند استقرار این سیستم مدیریتی به پایان رسید و گواهینامه استقرار سیستم مدیریت HSE از طرف سامانه HSE شهرداری تهران به این سازمان اعطا گردید. پس از اتمام فرایند استقرار، سازمان بهشت زهراء (س) با بهره گیری از تجارب گذشته، نگهداری و به روزرسانی این سیستم مدیریتی را در دستور کار خود قرار داد و در حال حاضر بهبود مستمر سیستم مدیریت HSE به یکی از دغدغه ها و اولویت های اصلی سازمان تبدیل شده است.